ECLI:NL:RBDHA:2026:28194

Eiser is tegen deze afwijzing in beroep gegaan. Het beroep tegen deze afwijzing is bij uitspraak van 11 maart 2025 door deze rechtbank en zittingsplaats gegrond verklaard.¹ Bij uitspraak van 15 april 2026 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) het hoger beroep van de minister gegrond verklaard, de uitspraak van de rechtbank vernietigd en de zaak naar de rechtbank terugverwezen.

De rechtbank heeft het beroep op 8 juli 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiser, de gemachtigde van eiser en de gemachtigde van de minister.

De minister stelt zich op het standpunt dat de identiteit en nationaliteit van eiser ongeloofwaardig zijn en dat eisers herkomst deels geloofwaardig is. De minister acht het namelijk geloofwaardig dat eiser afkomstig is uit Yoocale in Ethiopië en daar is opgegroeid, maar niet dat eiser een Somalische nationaliteit heeft en een paar jaar in Zuid-Somalië heeft verbleven. De minister heeft daarom een taalanalyse bij Team Onderzoek en Expertise Land en Taal (TOELT) laten uitvoeren. Uit deze taalanalyse volgt dat het niet aannemelijk is dat eiser voorafgaand aan zijn vertrek in Zuid-Somalië heeft verbleven. Verder acht de minister de aanval op het gezin in Yoocale, Ethiopië geloofwaardig. De minister heeft de problemen met Al-Shabaab in Zuid-Somalië niet verder beoordeeld, omdat eisers gestelde Somalische nationaliteit niet geloofwaardig is. Om diezelfde reden is ook niet beoordeeld of eiser een reëel risico loopt op ernstige schade bij terugkeer naar Ethiopië.

De Afdeling heeft op 15 april 2026 de uitspraak van de rechtbank vernietigd. De Afdeling oordeelt dat de rechtbank van een onjuiste bewijslastverdeling is uitgegaan en de minister een te vergaande onderzoeksplicht heeft opgelegd. Volgens artikel 31 van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) is het aan de vreemdeling om zijn identiteit, nationaliteit en herkomst aannemelijk te maken. Het door de rechtbank toegepaste criterium, dat niet kan worden uitgesloten dat in andere lidstaten verwarring is ontstaan, past niet in die gebruikelijke bewijslastverdeling. Ook heeft de rechtbank niet onderkend dat de minister het vluchtverhaal van de ouders bij de beoordeling van de geloofwaardigheid van de nationaliteit heeft betrokken. De Afdeling heeft de zaak daarom teruggewezen naar de rechtbank om opnieuw te worden behandeld met inachtneming van haar uitspraak. Daarbij heeft de Afdeling in het bijzonder gewezen op de nog onbesproken gelaten beroepsgronden over de afwijzing van de asielaanvraag als kennelijk ongegrond en het terugkeerbesluit voor Ethiopië.

7. De rechtbank overweegt dat uit vaste rechtspraak van de Afdeling volgt dat een teruggewezen zaak moet worden beoordeeld en beslist binnen de grenzen van het geding zoals dat was afgebakend in eerste aanleg, eventueel gecorrigeerd in hoger beroep en met inachtneming van de oordelen van de Afdeling over de aangevoerde beroepsgronden en omtrent de te verrichten ambtshalve toetsing. Nieuwe gronden kunnen in een terugverwezen zaak niet meer worden aangevoerd, nieuwe stukken ter ondersteuning van eerdere gronden wel.² De rechtbank beoordeelt daarom uitsluitend de beroepsgronden die in eerste aanleg zijn aangevoerd en na de uitspraak van de Afdeling nog ter beoordeling voorliggen.

8. Eiser voert aan dat de minister zijn Somalische nationaliteit ten onrechte ongeloofwaardig acht. Volgens eiser heeft hij de Somalische nationaliteit, omdat zijn ouders Somalisch waren. Eisers ouders zijn afkomstig uit Somalië en zijn in 1991 als vluchtelingen naar Ethiopië gegaan. Zij hebben volgens eiser nooit de Ethiopische nationaliteit gekregen zodat ook hij, toen hij in 2000 werd geboren, Somaliër was. Dat eiser in andere Europese landen naast Somalisch soms ook geregistreerd staat als Ethiopisch of staatloos, kan hem niet worden tegengeworpen. Eiser voert aan dat hij namelijk altijd dezelfde gegevens heeft overgelegd en dat de lidstaten hier zelf mogelijk verschillende conclusies aan hebben verbonden. Volgens eiser is het bovendien moeilijk om dit soort registraties te corrigeren. Eiser voert verder aan dat hij in bewijsnood verkeert omdat hij, zoals zoveel mensen uit Somalië, geen identiteitspapieren heeft.³ Daarbij is volgens eiser van belang dat hij minderjarig was toen hij naar Europa kwam. Ter onderbouwing van zijn nationaliteit heeft hij een verklaring van geboorte overgelegd die door de Somalische ambassade in Brussel is afgegeven. Eiser voert aan dat hij daarmee heeft voldaan aan zijn inspanningsverplichting.

De beroepsgrond slaagt niet. De rechtbank is van oordeel dat de minister zich terecht op het standpunt stelt dat de Somalische nationaliteit van eiser niet geloofwaardig is. Het is aan eiser om zijn nationaliteit aannemelijk te maken. De minister stelt terecht dat eiser daarin niet is geslaagd. In de eerste plaats heeft eiser geen documenten overgelegd die zijn nationaliteit aantonen. Ten aanzien van de overgelegde verklaring van geboorte merkt de minister terecht op dat daarin staat dat het is afgegeven “after having verified the source and validity of the applicant’s official IDs.” Vaststaat echter dat eiser helemaal geen officiële identiteitsdocumenten heeft, zodat niet duidelijk is op basis van welk onderzoek de ambassade de verklaring van geboorte heeft afgegeven. De minister heeft aan deze verklaring daarom geen doorslaggevende betekenis hoeven toekennen. Daarnaast staat eiser in verschillende Europese landen geregistreerd met een andere nationaliteit of als staatloos. Deze registraties roepen twijfel op over de door eiser gestelde nationaliteit. Eiser heeft geen concrete aanknopingspunten genoemd waaruit volgt dat de registraties in andere landen onjuist zijn, terwijl het wel aan hem is om dat aannemelijk te maken. De enkele stelling dat die andere landen ‘mogelijk’ zelf de conclusie hebben getrokken dat eiser een andere nationaliteit heeft, is daarvoor onvoldoende. Ook als wordt uitgegaan van de verklaringen van eiser over de vlucht van zijn ouders, laat dit onverlet dat het aan eiser is om de Somalische nationaliteit van zijn ouders, en daarmee zijn eigen nationaliteit aannemelijk te maken. Het beroep van eiser dat sprake is van bewijsnood leidt de rechtbank niet tot een ander oordeel. Eiser heeft niet concreet gemaakt welke inspanningen hij heeft verricht om (aanvullende) documenten over zijn nationaliteit, of over die van zijn ouders, te krijgen.

De beroepsgrond slaagt niet. De rechtbank stelt voorop dat het aan eiser is om zijn identiteit, nationaliteit en herkomst aannemelijk te maken. In dit geval is bij de minister op grond van de verklaringen van eiser twijfel ontstaan over zijn gestelde verblijf voorafgaand aan zijn vertrek in Zuid-Somalië. De minister heeft daarom een taalanalyse laten uitvoeren door TOELT. Daaruit volgt dat de spraak van eiser overeenkomt met de spraak in het Somalische deel van Ethiopië en geen elementen bevat die wijzen op een verblijf in Zuid-Somalië. TOELT heeft daarbij betrokken dat eiser heeft verklaard ongeveer drie jaar, van zijn elfde tot zijn veertiende levensjaar, in Zuid-Somalië te hebben verbleven. Volgens TOELT mag, gelet op de duur van dat verblijf en de leeftijd van eiser in die periode, worden verwacht dat een dergelijk verblijf in enige mate in zijn spraak merkbaar zou zijn.

De rechtbank stelt vervolgens vast dat uit vaste rechtspraak volgt dat een advies van TOELT een deskundigenadvies is aan de minister ten behoeve van de uitvoering van zijn bevoegdheden.⁴ De minister mag op het advies van een deskundige afgaan, nadat het is nagegaan of dit advies op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen, de redenering daarin begrijpelijk is en de getrokken conclusies daarop aansluiten.

De rechtbank is van oordeel dat de minister zich voldoende ervan heeft vergewist dat de taalanalyse zorgvuldig tot stand is gekomen en aan de besluitvorming ten grondslag kon worden gelegd. Daarbij is van belang dat TOELT naar aanleiding van de zienswijze van eiser op 4 december 2023 met een weerwoord een nadere toelichting heeft gegeven. TOELT is daarin inhoudelijk en kenbaar ingegaan op de zienswijze van eiser en heeft daarmee de taalanalyse nader inzichtelijk gemaakt en de daarop gebaseerde conclusies verduidelijkt.

De door eiser overgelegde contra-expertise van Verified leidt de rechtbank niet tot een ander oordeel. Volgens Verified kan een taalanalyse niet bevestigen dat eiser gedurende een relatief korte periode in Zuid-Somalië heeft verbleven en is niet uitgesloten dat hij dit dialect niet heeft leren spreken, gelet op de verblijfsduur en zijn situatie daar. De rechtbank acht echter van belang dat de contra-expertise de geconstateerde twijfel over het gestelde verblijf van eiser in Zuid-Somalië niet wegneemt. Daar komt bij dat TOELT ook op de contra-expertise met een weerwoord op 27 september 2024 een nadere toelichting heeft gegeven.

Gelet op de uitkomst van de taalanalyse en de nadere toelichtingen van TOELT is de rechtbank van oordeel dat de minister zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat het verblijf van eiser voorafgaand aan zijn vertrek in Zuid-Somalië ongeloofwaardig is.

De beroepsgrond slaagt niet. De rechtbank is van oordeel dat de minister de aanvraag van eiser mocht afwijzen als kennelijk ongegrond op grond van artikel 30b, eerste lid, onder c, van de Vw 2000. Voor toepassing van deze bepaling is van belang dat eiser probeert in een gunstigere positie te komen door bewust informatie te verstrekken die aantoonbaar onjuist is of informatie achter te houden.⁵ Hij probeert als het ware de autoriteiten op het verkeerde been te zetten, teneinde in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning. De minister heeft, zoals overwogen onder 9.5, terecht ongeloofwaardig geacht dat eiser de jaren voorafgaand aan zijn vertrek in Somalië heeft verbleven. De minister heeft zich daarbij op de taalanalyse mogen baseren waaruit volgt dat eisers spraak eenduidig niet is te herleiden tot Zuid-Somalië. De minister heeft zich dan ook terecht op het standpunt gesteld dat eiser met zijn gestelde verblijf in Somalië heeft geprobeerd in een gunstigere positie te komen. Omdat de minister het beroep kennelijk ongegrond mocht verklaren, mocht ook aan eiser een inreisverbod worden opgelegd.⁶

De minister stelt zich op het standpunt dat aan eiser een terugkeerbesluit is opgelegd met Ethiopië als land van terugkeer, omdat zijn herkomst uit Ethiopië geloofwaardig is. Volgens de minister hoeft hij niet nader te onderzoeken of eiser daadwerkelijk naar Ethiopië kan terugkeren, omdat eiser niet stelt dat hij de Ethiopische nationaliteit bezit. De minister verwijst in dit verband naar de uitspraak van de Afdeling van 8 mei 2024.⁸ Volgens de minister volgt daaruit dat hij de asielmotieven van eiser ten aanzien van Ethiopië niet alsnog hoeft door te toetsen.⁹ Pas als tijdens de terugkeerprocedure een land van nationaliteit wordt vastgesteld, moet afhankelijk van wat de vreemdeling ten aanzien van dat land heeft aangevoerd alsnog worden nagegaan of er sprake is van een risico op refoulement.

De beroepsgrond slaagt. De rechtbank stelt vast dat de minister aan eiser heeft aangezegd dat hij moet terugkeren naar Ethiopië, maar dat een refoulementbeoordeling met betrekking tot dat land ontbreekt. De rechtbank is van oordeel dat de minister daartoe wel was gehouden. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie volgt namelijk dat verwijdering van een vreemdeling mogelijk moet zijn in het licht van het non-refoulementbeginsel.¹⁰ Daarnaast volgt uit de door eiser aangehaalde rechtspraak dat de minister een actuele refoulementbeoordeling moet verrichten. Volgens het Hof van Justitie is het juridisch onmogelijk om een terugkeerbesluit te nemen zonder een land van bestemming aan te wijzen waarnaar terugkeer kan plaatsvinden onder eerbiediging van het non-refoulement beginsel.¹¹ Dat de nationaliteit van eiser niet vaststaat, doet daar niet aan af. De minister heeft bovendien de herkomst van eiser uit Ethiopië wel geloofwaardig geacht. De rechtbank is van oordeel dat de minister onvoldoende heeft onderzocht en gemotiveerd dat eiser kan terugkeren naar Ethiopië. Dat betekent dat het bestreden besluit een gebrek bevat. De minister heeft dit op de zitting erkend en aangeboden het gebrek te herstellen.

De rechtbank ziet geen aanleiding om het gebrek zelf te herstellen. Daarbij is van belang dat uit het dossier onvoldoende duidelijk wordt of eiser kan terugkeren naar Ethiopië. De minister heeft dit onvoldoende onderzocht. Ook is onvoldoende onderzocht welke betekenis toekomt aan de geloofwaardig geachte aanval op het gezin van eiser bij de beoordeling van het actuele risico bij terugkeer naar Ethiopië. Het is aan de minister om dit nader te onderzoeken en te beoordelen.

Eiser wordt vervolgens in de gelegenheid gesteld binnen vier weken te reageren op de herstelpoging van de minister. In beginsel, ook in de situatie dat de minister de hersteltermijn ongebruikt laat verstrijken, zal de rechtbank zonder tweede zitting uitspraak doen op het beroep. De rechtbank houdt iedere verdere beslissing aan tot de einduitspraak op het beroep. Dat laatste betekent ook dat zij over de proceskosten nu nog geen beslissing neemt.