ECLI:NL:GHARL:2026:6018

1.1.

Aan belanghebbende zijn voor de jaren 2017 en 2018 aanslagen in de inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (IB/PVV) (hierna ook: de aanslagen) opgelegd. Bij beschikking is voor het jaar 2017 belastingrente in rekening gebracht.

1.2.

De Inspecteur heeft bij uitspraken op bezwaar in één geschrift de bezwaren tegen de aanslagen niet-ontvankelijk verklaard, de bezwaren aangemerkt als verzoek om de aanslagen ambtshalve te verminderen en dit verzoek bij voor bezwaar vatbare beschikking afgewezen.

1.3.

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen de afwijzing van het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslagen. Bij separate uitspraken op bezwaar heeft de Inspecteur de bezwaren afgewezen.

1.4.

Belanghebbende is tegen die uitspraken in beroep gekomen bij de Rechtbank. De Rechtbank heeft de beroepen over de niet-ontvankelijkverklaring ongegrond verklaard. De Rechtbank heeft de beroepen over de afwijzing van de verzoeken om ambtshalve vermindering gegrond verklaard, de aanslagen IB/PVV 2017 en 2018 verminderd, de beschikking belastingrente voor het jaar 2017 dienovereenkomstig verminderd en de Inspecteur veroordeeld tot betaling van proceskosten en vergoeding van griffierecht aan belanghebbende.

1.5.

De Inspecteur heeft tegen de uitspraak van de Rechtbank hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (hierna: het Hof). Belanghebbende heeft een verweerschrift ingediend, alsmede een nader stuk. De Inspecteur heeft een pleitnota ingediend.

1.6.

Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 16 juni 2026. Belanghebbende en zijn gemachtigde dr. F.M. Werger zijn verschenen, bijgestaan door [naam1] . Namens de Inspecteur zijn verschenen [naam2] en [naam3]. Van de zitting is een proces-verbaal opgemaakt, dat bij deze beslissing is gevoegd.

1.7.

Het Hof heeft aan het einde van de zitting het onderzoek gesloten. Het Hof heeft aanleiding gezien om het onderzoek ter heropenen, omdat in raadkamer is besloten tot het voorleggen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad.

1.8.

Partijen zijn op 14 augustus 2026 in de gelegenheid gesteld zich uit te laten over het voornemen van het Hof om prejudiciële vragen aan de Hoge Raad voor te leggen en over de inhoud van die vragen. De Inspecteur heeft daarop gereageerd bij brief van 9 september 2026 en belanghebbende bij brief van 10 september 2026.

1.9.

Het Hof heeft vervolgens prejudiciële vragen vastgesteld, die het Hof in deze beslissing aan de Hoge Raad voorlegt.

2.1.

Belanghebbende is in [jaartal] aangesteld als brandweervrijwilliger bij de gemeente [plaatsnaam1] (hierna: de gemeente).

2.2.

Op 17 september 2005 is belanghebbende in die hoedanigheid tijdens een verplichte oefening van de brandweer ernstig gewond geraakt. Als gevolg hiervan heeft belanghebbende blijvend lichamelijk en psychisch letsel opgelopen. Belanghebbende heeft de gemeente hiervoor aansprakelijk gesteld.

2.3.

Belanghebbende en de gemeente hebben hierover in 2013 een schikking getroffen. Belanghebbende heeft een eenmalige uitkering van de aansprakelijkheidsverzekeraar van de gemeente ontvangen van € 140.000. Daarnaast heeft belanghebbende gedurende de periode van augustus 2013 tot augustus 2023 maandelijks een uitkering ontvangen van de ongevallenverzekeraar van de gemeente, Achmea Schadeverzekeringen. Voor het jaar 2017 gaat het om een bedrag van € 18.023 en voor het jaar 2018 om een bedrag van € 18.563 (hierna: de uitkeringen).

2.4.

Op 27 augustus 2018 heeft belanghebbende aangifte IB/PVV 2017 gedaan. Hij heeft op 5 november 2018 een gewijzigde aangifte IB/PVV 2017 ingediend naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 31.804.

2.5.

Bij brief van 31 januari 2020 heeft de Inspecteur aan belanghebbende laten weten dat hij van plan is om af te wijken van de aangifte IB/PVV 2017. Hij heeft in die brief onder meer geschreven dat hij de inkomsten uit vroegere dienstbetrekking zal corrigeren met de uitkering van € 18.023, onder verrekening van ingehouden loonbelasting van € 4.318.

2.6.

Met dagtekening 25 augustus 2020 heeft de Inspecteur aan belanghebbende de aanslag IB/PVV 2017 opgelegd naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 49.827 (= € 31.804 + € 18.023).

2.7.

Op 10 maart 2020 heeft belanghebbende aangifte IB/PVV 2018 gedaan, waarin hij de uitkering voor een bedrag van € 18.563 heeft opgenomen als inkomen uit vroegere dienstbetrekking.

2.8.

Met dagtekening 21 januari 2021 heeft de Inspecteur de aanslag IB/PVV 2018 aan belanghebbende opgelegd naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 53.411, waaronder de uitkering van € 18.563.

2.9.

Bij brief van 15 februari 2022 heeft belanghebbende de Inspecteur onder meer gevraagd om de aanslagen te verminderen, omdat de uitkeringen niet tot zijn belastbare inkomen uit werk en woning behoren.¹

2.10.

3.1

De Inspecteur is in hoger beroep opgekomen tegen het oordeel van de Rechtbank dat de aan belanghebbende gedane uitkering voor de toepassing van artikel 10 Wet op de loonbelasting 1964 (hierna: Wet LB 1964) niet tot het loon kan worden gerekend en de inhouding van loonheffing achterwege had moeten blijven. Dit oordeel heeft de Rechtbank gebaseerd op de vaststelling dat de werkgever met het opnemen van de bepaling in de collectieve arbeidsvoorwaarden en het ter uitvoering van die bepaling afsluiten van de ongevallenverzekering, niet de leden van de vrijwillige brandweer heeft willen belonen maar daarmee vooral de aan haar opgedragen publieke taak heeft willen dienen.

3.2

Het Hof heeft het hoger beroep van de Inspecteur gegrond verklaard. Daartoe heeft het Hof, onder verwijzing naar het arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1983, ECLI:NL:HR:1983:AW9439, overwogen dat belanghebbende het recht op vergoeding van de door hem geleden schade ontleende aan een rechtspositionele regeling zodat de uit dit recht voortvloeiende uitkering tot het loon behoort. Ook bij een publiekrechtelijke dienstbetrekking moeten uit een rechtspositionele regeling voortvloeiende uitkeringen worden aangemerkt als uitkeringen die hun grond vinden in de dienstbetrekking, aldus het Hof.

4.1

Het eerste middel is gericht tegen het hiervoor weergegeven oordeel van het Hof.

4.2

In het door het Hof aangehaalde arrest van 29 juni 1983 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat door een werkgever in verband met diens aansprakelijkheid voor een aan zijn werknemer overkomen ongeval betaalde vergoedingen voor immateriële schade en verlies aan arbeidskracht - behoudens bijzondere omstandigheden, zoals bepaalde afspraken in de arbeidsovereenkomst - niet zo zeer hun grond vinden in de dienstbetrekking dat zij als daaruit genoten moeten worden aangemerkt. Met de woorden “zoals bepaalde afspraken in de arbeidsovereenkomst” heeft de Hoge Raad tot uitdrukking gebracht dat op de hoofdregel - vergoedingen van immateriële schade en verlies aan arbeidskracht worden niet als loon aangemerkt - een uitzondering kan worden gemaakt indien en voor zover de werkgever aan zijn erkenning van aansprakelijkheid een hogere vergoeding verbindt dan rechtstreeks uit die aansprakelijkheid voortvloeit. Wanneer de werkgever niet zo’n hogere vergoeding aan die erkenning verbindt, brengt de vastlegging in de arbeidsovereenkomst materieel geen verandering in de rechten die de werknemer als gevolg van het ongeval heeft. Dan is er ook geen reden om over de belastbaarheid van de vergoeding anders te oordelen dan in het geval van de werknemer ten aanzien van wie in de arbeidsovereenkomst niets is geregeld omtrent een vergoeding als hiervoor bedoeld. Indien bij of krachtens de arbeidsovereenkomst geen hogere vergoedingen voor immateriële schade en verlies aan arbeidskracht zijn voorzien dan bepaald worden door de op de werkgever rustende aansprakelijkheid, doet de uitzondering op de hoofdregel zich daarom niet voor.”

2.11.

De Minister van Financiën heeft naar aanleiding van het brandweermanarrest niet bepaald dat onherroepelijke aanslagen waarin schadevergoedingen als bedoeld in dat arrest ten onrechte als inkomen zijn aangemerkt, ambtshalve zullen worden verminderd.

2.12.

2.13.

De Inspecteur heeft het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslagen op 27 februari 2023 afgewezen, omdat de uitkeringen op basis van het brandweermanarrest weliswaar onbelast zijn, maar dat dit arrest naar het oordeel van de Inspecteur nieuwe jurisprudentie vormt en is gewezen nadat de aanslagen onherroepelijk vaststonden, en dat de Minister van Financiën niet heeft bepaald dat in dat geval tot ambtshalve vermindering wordt overgegaan.

2.14.

De Rechtbank heeft, voor zover in hoger beroep nog van belang, geoordeeld dat het brandweermanarrest ten opzichte van het ‘smeerkuilarrest’⁸ geen nieuwe jurisprudentie vormt, als bedoeld in artikel 45aa, aanhef en letter b, van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001 (URIB IB 2001), waardoor de Inspecteur de aanslagen ambtshalve had moeten verminderen.

3.1.

In geschil is of de Inspecteur het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslagen IB/PVV 2017 en 2018 terecht heeft afgewezen. Het geschil spitst zich – voor zover voor de prejudiciële vragen van belang – toe op het antwoord op de vraag of de onjuistheid van deze aanslagen voortvloeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen nadat die aanslagen onherroepelijk zijn komen vast te staan (‘nieuwe jurisprudentie’), als bedoeld in artikel 45aa URIB 2001.

3.2.

De Inspecteur beantwoordt deze vragen bevestigend. Hij heeft het volgende aangevoerd:

• Het brandweermanarrest vormt nieuwe jurisprudentie en die constatering verhindert het verlenen van ambtshalve vermindering voor de jaren 2017 en 2018 waarvan de aanslagen onherroepelijk vaststonden op het moment van het wijzen van dat arrest.

• De Inspecteur wijst ter onderbouwing van zijn standpunt op de arresten van 20 mei 2022⁹ en 26 april 2024¹⁰ en naar een standpunt van de Kennisgroep Formeel Recht van 7 november 2023 dat het begrip ‘nieuwe jurisprudentie’ uitlegt als ‘later’ gewezen jurisprudentie.¹¹

- Gelet op de stand van het recht op het moment dat de aanslagen onherroepelijk zijn geworden mocht de Inspecteur in redelijkheid menen dat zijn standpunt bij het opleggen van de aanslagen, namelijk dat letselschadevergoedingen die zowel uit de arbeidsovereenkomst of -voorwaarden als rechtstreeks uit het aansprakelijkheids- en arbeidsrecht voortvloeiden belast waren, juist was. Dit was 40 jaar lang de vigerende opvatting in de fiscale rechtspraktijk en dit standpunt is in de zaak die voorafging aan het brandweermanarrest ook bevestigd door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.¹² In feite was daarmee sprake van een pleitbaar standpunt.

3.3.

Belanghebbende beantwoordt deze vragen ontkennend en heeft ter onderbouwing – voor zover voor de prejudiciële vragen van belang – het volgende aangevoerd:

• De Rechtbank heeft een juiste beslissing genomen.

• De Hoge Raad heeft met het brandweermanarrest geen wijziging gebracht in de lijn van de jurisprudentie sinds het smeerkuilarrest. De onjuistheid van de aanslagen volgt al uit het smeerkuilarrest. Dat de praktijk tot het brandweermanarrest jarenlang het te strenge standpunt van de Belastingdienst, dat overigens wel degelijk is bekritiseerd, heeft gevolgd is niet relevant.

• Uit de bewoordingen van de Hoge Raad in het brandweermanarrest “heeft de Hoge Raad tot uitdrukking gebracht” en “de bestreden uitspraak berust op een andere, en dus onjuiste, rechtsopvatting” volgt dat geen sprake is van een “draai”, maar van een nadere uitleg van een sinds het smeerkuilarrest bestaande rechtsopvatting. Dat is niets nieuws, zodat van nieuwe jurisprudentie geen sprake kan zijn.

• In casu kan de Inspecteur zich niet erop beroepen dat hij bij het opleggen van de aanslagen en het onherroepelijk worden daarvan redelijkerwijs mocht uitgaan van een juiste uitleg van een rechtsopvatting.

4.1.

Volgens artikel 9.6, lid 2, Wet IB 2001 vermindert de inspecteur (inkomsten) belastingaanslagen in bij ministeriële regeling aan te wijzen gevallen. Deze regels zijn neergelegd in artikel 45aa URIB 2001. Uit artikel 45aa URIB 2001 volgt dat de inspecteur, zodra hem blijkt dat een belastingaanslag op een te hoog bedrag is vastgesteld, overgaat tot (ambtshalve) vermindering van die belastingaanslag, tenzij sprake is van een (of meer) van de uitzonderingen in de letters a tot en met e van die bepaling.

4.2.

In deze procedure is letter b van belang. In letter b is bepaald dat geen ambtshalve vermindering plaatsvindt als de onjuistheid van de belastingaanslag voortvloeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen nadat die belastingaanslag onherroepelijk vast is komen te staan, tenzij de Minister van Financiën anders heeft bepaald.

4.3.

De huidige stand van de jurisprudentie leidt tot vragen over het te hanteren toetsingskader bij de beantwoording van de vraag of de onjuistheid van de belastingaanslag voortvloeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen nadat die belastingaanslag onherroepelijk is komen vast te staan. Omdat het daarbij gaat om een te beantwoorden rechtsvraag en dat toetsingskader niet alleen van belang is voor de onderhavige zaak waar het gaat over letselschadevergoedingen, maar voor alle zaken waarin moet worden beoordeeld of sprake is van nieuwe jurisprudentie, heeft het Hof besloten om prejudiciële vragen voor te leggen aan de Hoge Raad.

4.4.

4.5.

In de feitenrechtspraak en de literatuur zijn de woorden “zoals bepaalde afspraken in de arbeidsovereenkomst” ruim uitgelegd, zodat al spoedig bijzondere omstandigheden en daarmee belastbaarheid werden aangenomen.

4.6.

4.3

De bestreden uitspraak berust op een andere, en dus onjuiste, opvatting (…)”

4.7.

4.8.

3.3

In dit geval doet die uitzondering zich niet voor. Niet kan worden gezegd dat ten tijde van het onherroepelijk worden van de hiervoor in 2.2 bedoelde aanslagen de Inspecteur redelijkerwijs niet mocht menen dat het door hem bij het opleggen van die aanslagen ingenomen standpunt met betrekking tot de belastbaarheid van de pensioenuitkering juist was. De klacht faalt daarom.”

4.9.

4.10.

4.11.

4.12.

5.11.

Gelijk hiervoor is overwogen heeft de Hoge Raad in het Brandweermanarrest geen nieuwe rechtsregels geformuleerd die afwijken van de rechtsregels die zijn geformuleerd in het Smeerkuilarrest. Derhalve is het gelijk aan belanghebbende.”

4.13.

Het vorenstaande, en met name rechtsoverweging 3.2.8 over de redelijke uitleg van de regels over nieuwe jurisprudentie in het arrest van 26 april 2024, roept vragen op over het te hanteren toetsingskader bij de beoordeling of sprake is van nieuwe jurisprudentie.

4.14.

Het toetsingskader zou kunnen luiden, zoals de rechtbank Den Haag het heeft geïnterpreteerd (zie 4.10), dat voor de beantwoording van de vraag of sprake is van nieuwe jurisprudentie – waarbij de inspecteur niet ambtshalve hoeft te verminderen – enkel van belang is of de inspecteur bij het opleggen van de belastingaanslag is uitgegaan van een rechtsopvatting die hij redelijkerwijs voor juist mocht houden en dat tijdens het onherroepelijk worden van die aanslag nog steeds het geval was. Er is dan sprake van nieuwe jurisprudentie als de rechtsopvatting van de Hoge Raad afwijkt van de voordien door de inspecteur gekoesterde rechtsopvatting én de inspecteur die opvatting in redelijkheid mocht koesteren.

4.15.

Een andere uitleg is ook mogelijk. Namelijk dat eerst moet worden beoordeeld, bezien vanuit het perspectief van de Hoge Raad, of in een arrest een nieuwe rechtsopvatting wordt gegeven. Als dat niet het geval is, is per definitie geen sprake van nieuwe jurisprudentie. Als dat wel het geval is, omdat (i) de Hoge Raad ergens een rechtsopvatting over geeft waarover hij nog niet eerder heeft geoordeeld (en eerder gewezen rechtspraak daarvoor geen uitsluitsel biedt) óf (ii) de Hoge Raad afwijkt van een eerder gegeven rechtsopvatting (‘omgaat’), is sprake van nieuwe jurisprudentie. Vervolgens kan uit rechtsoverweging 3.2.8 van het arrest van 26 april 2024 worden afgeleid dat een extra beoordeling moet plaatsvinden, omdat een redelijke uitleg meebrengt dat de inspecteur – ondanks dat sprake is van nieuwe jurisprudentie – toch ambtshalve moet verminderen, indien hij ten tijde van het onherroepelijk worden van de aanslag, ondanks het ontbreken van ‘nieuwe jurisprudentie’ bijvoorbeeld doordat de Hoge Raad over een bepaalde vraag nog niet eerder had geoordeeld, redelijkerwijs niet mocht menen dat hij bij het opleggen van die aanslag is uitgegaan van een rechtsopvatting die juist was.²¹

4.16.

Uit het arrest van 25 juni 2026 zou voorts kunnen worden afgeleid dat de Hoge Raad het antwoord op de vraag, waarover de rechtbank Den Haag wel had geoordeeld, of de inspecteur is uitgegaan van een rechtsopvatting waarvan hij redelijkerwijs mocht menen dat hij juist was, voor het oordeel dat sprake is van nieuwe jurisprudentie helemaal niet relevant achtte, omdat de Hoge Raad daaraan in het arrest geen woorden besteedde. Uiteraard kan het ook zo zijn dat dit in cassatie niet (meer) in geschil was, en dat de Hoge Raad er daarom geen woorden aan heeft besteed.

4.17.

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, is niet zeker of het brandweermanarrest moet worden aangemerkt als ‘nieuwe jurisprudentie’ als bedoeld in artikel 45aa, aanhef en letter b, URIB 2001 en of bij de beoordeling daarvan enkel relevant is wat de Hoge Raad heeft bedoeld en daarover heeft vermeld in het arrest of dat mede van belang is dan wel doorslaggevend is of de Inspecteur ten tijde van het onherroepelijk worden van de aanslagen in redelijkheid mocht menen dat hij bij het opleggen van die aanslagen is uitgegaan van een juiste rechtsopvatting.

4.18.

Het Hof heeft zowel zijn voornemen om prejudiciële vragen aan de Hoge Raad voor te leggen als de concept vragen aan partijen voorgelegd.

4.19.

Belanghebbende heeft in zijn reactie van 10 september 2026 geen bezwaar geuit tegen het voorleggen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad en heeft daarin aangegeven dat hij ten aanzien van de vragen geen aanvullende opmerkingen heeft. Belanghebbende heeft bij zijn reactie een uitspraak van het gerechtshof Den Haag van 1 september 2026 (zie 4.12) gevoegd over dezelfde rechtsvraag.

4.20.

De Inspecteur heeft in zijn reactie van 9 september 2026 vermeld dat er naar zijn mening geen noodzaak bestaat tot het voorleggen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad. Hij stelt – kort gezegd – dat het door hem voorgestane toetsingskader duidelijk volgt uit het arrest van 2024, en de arresten van 20 mei 2022 en 25 juni 2026 en dat in het brandweermanarrest duidelijk een nieuwe rechtsregel is gegeven.

4.21.

Het Hof heeft in de reacties van partijen geen aanleiding gezien om af te zien van het voorleggen van prejudiciële vragen of om de vraagstelling inhoudelijk te wijzigen.

4.22.

Gelet op het voorgaande zal het Hof op de voet van artikel 27ga van de AWR de hierna onder beslissing vermelde prejudiciële vragen aan de Hoge Raad voorleggen.

1. Moet uit rechtsoverweging 3.2.8 van het arrest van de Hoge Raad van 26 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:667, worden afgeleid dat bij de beoordeling of de onjuistheid van de belastingaanslag voortvloeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen nadat die belastingaanslag onherroepelijk vast is komen te staan, als bedoeld in artikel 45aa, aanhef en letter b, van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001 (nieuwe jurisprudentie), steeds en enkel doorslaggevend is

• i) of de rechtsopvatting van de Hoge Raad in een arrest dat is gewezen na het onherroepelijk worden van een belastingaanslag afwijkt van de rechtsopvatting waarvan van de inspecteur bij het opleggen van die belastingaanslag is uitgegaan; én

• ii) de inspecteur zijn onder (i) bedoelde rechtsopvatting op het moment van het onherroepelijk worden van die belastingaanslag redelijkerwijs voor juist mocht houden?

2. Als vraag 1 bevestigend wordt beantwoord, met welk rechtskader moet worden beoordeeld of de inspecteur is uitgegaan van een rechtsopvatting die hij redelijkerwijs voor juist mocht houden, mede in het licht van de arresten van 20 mei 2022²² en 25 juni 2026²³ over nieuwe jurisprudentie in het kader van de box 3-heffing (waarin de Hoge Raad hieraan geen aandacht besteedde) en de leer van het pleitbare standpunt bij boetes?

3. Als vraag 1 ontkennend wordt beantwoord, dient dan in het kader van de beantwoording van de vraag of sprake is van nieuwe jurisprudentie eerst te worden beoordeeld of de Hoge Raad in het arrest dat is gewezen na het onherroepelijk worden van de belastingaanslag een nieuwe rechtsopvatting heeft gegeven, om vervolgens pas aan de beoordeling als bedoeld bij vraag 1 toe te komen als inderdaad sprake was van een nieuwe rechtsopvatting? Met andere woorden: als de Hoge Raad een nieuwe rechtsopvatting heeft gegeven, is dan nog wel relevant of de inspecteur uitging van een rechtsopvatting die hij op het moment van het onherroepelijk worden van die belastingaanslag redelijkerwijs voor juist mocht houden?

4. Op welke manier is het toetsingskader of sprake is van nieuwe jurisprudentie anders in de volgende situaties:

• i) de Hoge Raad geeft een rechtsopvatting over een rechtsvraag waarvoor eerder gewezen rechtspraak geen uitsluitsel bood;

• ii) de Hoge Raad wijkt - impliciet of expliciet - af van een eerder gegeven rechtsopvatting (‘gaat om’)?

5. Als bij de beoordeling of sprake is van nieuwe jurisprudentie relevant is of de Hoge Raad een nieuwe rechtsopvatting heeft gegeven: heeft de Hoge Raad in het brandweermanarrest²⁴ voor de toepassing van artikel 45aa, aanhef en letter b, URIB 2001, ten opzichte van het smeerkuilarrest²⁵ een nieuwe rechtsopvatting gegeven en vormt het brandweermanarrest daarmee nieuwe jurisprudentie?