ECLI:NL:GHAMS:2023:1865

[appellant] is een kunsthandelaar die zich voornamelijk bezighoudt met handel in kunst en antiek uit de Hollandse renaissance en kunstvoorwerpen uit heel Europa vanaf circa de vijftiende tot achttiende eeuw. [appellant] is enig aandeelhouder en bestuurder van [appellant] .

[geïntimeerde 1] is een kunstverzamelaar die zich met name richt op vroege Chinese en Japanse sculpturen.

De totale koopsom voor de Kunsttransactie, zoals overeengekomen tussen [appellant] en [geïntimeerde 1] , bedroeg € 957.000,-- en is met 4 facturen in rekening gebracht, te weten op 2 mei 2017, 7 juli 2017 en 27 september 2017 en op 8 maart 2018.

Op de facturen van 2 mei 2017, 7 juli 2017 en 27 september 2017 is vermeld:“All sculptures come with their technical (partly Oxford-TL) authenticity reports, provenance and detailed documentation”en“They are guaranteed ‘complete’ and genuine and they are already in your possession.”Op de factuur van 8 maart 2018 is het volgende vermeld:“The sculpture will come with their technical authenticity reports by [naam 1] , Department of Earth Sciences FALW, Vrije Universiteit van Amsterdam, their detailed provenance and documentation.”en“They are guaranteed genuine and they are already in your possession.”

De bij de Kunsttransactie door [geïntimeerde 1] aan [appellant] verstrekte rapporten van Oxford Authentication Ltd (hierna: Oxford) zien op de authenticiteit van de terracotta beelden. Door middel van de Oxford-TL-Test is voor de terracotta beelden de ouderdom vastgesteld en vastgesteld dat de geteste onderdelen bij elkaar horen.

Voor de stenen beelden heeft [geïntimeerde 1] aan [appellant] rapporten van [naam 1] (hierna: [naam 1] ) van de Vrije Universiteit van Amsterdam verstrekt.

Daarnaast heeft [geïntimeerde 1] documentatie aan [appellant] verstrekt over de keten van eigenaren van de Beelden (Provenance).

[geïntimeerde 1] heeft in 2017 een groot deel van zijn kunstcollectie verkocht aan DC Company Private Ltd., statutair gevestigd te Singapore (hierna: DC Company). Op 1 juli 2017 hebben [geïntimeerde 1] en DC Company een managementovereenkomst gesloten waarbij [geïntimeerde 1] het beheer heeft gekregen over de kunstcollectie van DC Company en een volmacht heeft gekregen om namens DC Company te handelen (hierna: de managementovereenkomst).

[appellant] heeft op 10 juni 2017, 22 juni 2017, 5 juli 2017 en 5 maart 2018 een aantal van de beelden uit de Kunsttransactie doorverkocht aan particulieren.

In november 2018 heeft [appellant] geprobeerd om deel te nemen aan de beurs voor kunst antiek en design, PAN Amsterdam, met twee van de stenen beelden uit de Kunsttransactie. De beelden zijn geweigerd door de toelatingscommissie. 2.13. [appellant] heeft in december 2018 en in januari en april 2019 de terracotta beelden laten onderzoeken door middel van een CT-scan door Scantix SPRL in België (hierna: Scantix).

[appellant] heeft de stenen beelden laten testen door CIRAM, Science For Art Cultural Heritage, gevestigd in Frankrijk (hierna: Ciram), waarvan de resultaten zijn vastgelegd in rapporten van 22 februari 2019 en 4 april 2019.

Op 26 februari 2019 heeft [appellant] een e-mail naar [geïntimeerde 1] gestuurd waarin hij onder andere het volgende schrijft:“Eerst heb ik de terracotta’s laten scannen in Brussel, waarna meer dan de helft vervalsingen en/of reconstructies bleken te zijn. Daarna heb ik de stenen beelden laten testen door een laboratorium, ook dit zijn allemaal duidelijk aantoonbare vervalsingen.(...) Ik neem aan dat je begrijpt dat ik de overeenkomst die wij hebben per direct beëindig, de beelden voldoen namelijk op géén enkele manier aan wat wij hebben afgesproken. En zelfs de beelden die mogelijk wel echt zijn, zijn volkomen besmet door jouw naam in de provenance. Ik verwacht dan ook dat je de door mij betaalde koopsom (EUR 957.000,00) meteen aan mij terug betaalt (…). Ook stel ik je aansprakelijk aangezien jij mij deze vervalsingen en/of reconstructies hebt verkocht. Als gevolg van deze actie heb ik maar liefst EUR 17.200,00 aan onderzoekskosten moeten maken. Verder loop ik natuurlijk een enorm bedrag aan winst mis, namelijk een bedrag van EUR 271.352,00. Ook dit bedrag wil ik van je vergoed krijgen. (…) Voor de duidelijkheid: ik wil dus dat je per direct het totale bedrag van EUR 1.245.552,00 aan me overmaakt.”

[geïntimeerde 1] heeft de rapporten van Ciram van 22 februari 2019 voorgelegd aan [naam 1] . In zijn rapport van 12 september 2019 heeft [naam 1] de onderzoeksmethoden, de beredenering en de conclusies van de Ciram rapporten becommentarieerd en weersproken.

Bij exploot van 28 februari 2019 heeft [appellant] met verlof van de voorzieningenrechter conservatoir beslag laten leggen op roerende zaken die opgeslagen waren bij [bedrijf] . Het gaat om 10 beelden /beeldhouwwerken weergegeven op foto’s die genummerd 1 tot en met 10 zijn aangehecht aan het proces-verbaal van beslaglegging.

[geïntimeerde 2] heeft bij brief van 20 mei 2019 aan [appellant] geschreven dat hij eigenaar is van een beeld waar [appellant] beslag op heeft laten leggen. Het gaat om het beeld aangeduid in het proces-verbaal als ‘Een beeld voorstellende een kameel met ruiter (foto 10, hierna ‘kameel met ruiter’). [geïntimeerde 2] heeft in de brief [appellant] verzocht het beslag op de kameel met ruiter op te heffen.

[geïntimeerde 3] heeft in een brief van 20 mei 2019 aan [appellant] geschreven dat hij eigenaar is van de beslagen beeldhouwwerken aangeduid in het proces-verbaal als ‘Een beeldhouwwerk van een Chinees vrouwelijk figuur met kruik (foto 5)’ en ‘Een beeldhouwwerk van een Chinees vrouwelijk figuur met harp (foto 6)’, hierna respectievelijk aan te duiden als ‘vrouw met kruik’ en ‘vrouw met harp’. [geïntimeerde 3] heeft verzocht om opheffing van het beslag.

Op 28 mei 2019 heeft [appellant] – zakelijk weergegeven – aan [geïntimeerde 2] en [geïntimeerde 3] bericht dat het beslag verband houdt met een procedure tussen haar en [geïntimeerde 1] , dat er twijfel bestaat aan de eigendomsclaim van [geïntimeerde 2] en [geïntimeerde 3] , en dat zij niet zal overgaan tot opheffing van het beslag.

In een verklaring van 17 september 2019 schrijft [naam 2] (hierna: [naam 2] ) van [bedrijf] onder andere het volgende:“Weliswaar te laat (zoals vermeld, vanwege afwezig), moest ik vaststellen dat de kunst waarop door Punt & Van Hapert beslag gelegd was sinds 2017 niet (meer) aan de heer [geïntimeerde 1] toebehoorde maar aan DC Company. Of aan derden; zoals het geval in drie van de vier opslagruimtes. Waaronder Chinese kunst (en goederen) van de heer [geïntimeerde 2] en de heer [geïntimeerde 3] . Daarvan ben ik niet toevallig op de hoogte. Bij de heer [geïntimeerde 2] haalden wij privé in [plaats 2] namelijk geruime tijd geleden o.a. een reusachtige terracotta kameel met bereider op. En meer recentelijk o.a. twee stenen tabletten met muzikanten bij de heer [geïntimeerde 3] .”

Tot op heden zijn de beelden uit de Kunsttransactie nog in bezit van [appellant] , heeft [geïntimeerde 1] het door [appellant] gevorderde bedrag niet betaald en heeft [appellant] het beslag niet opgeheven.

De rechtbank in eerste aanleg heeft bij het bestreden vonnis, kort samengevat en zakelijk weergegeven, -de vorderingen van [appellant] in conventie afgewezen met veroordeling van [appellant] in de proceskosten:-in reconventie voor recht verklaard dat [appellant] onrechtmatig heeft gehandeld door beslag te leggen op de kunstvoorwerpen en de vorderingen voor het overige afgewezen, met compensatie van kosten;-de vorderingen van [geïntimeerde 2] toegewezen behoudens - wegens gebrek aan belang - de vordering van [geïntimeerde 2] sub 1;-de vorderingen van [geïntimeerde 3] toegewezen behoudens - wegens gebrek aan belang - de vordering van [geïntimeerde 3] sub 1;3.6. Tegen dit oordeel komt [appellant] in principaal appel op met zes grieven. [geïntimeerde 2] en [geïntimeerde 3] stellen in incidenteel appel één voorwaardelijke grief in en [geïntimeerde 1] twee grieven.

Het hof is van oordeel dat hetzelfde criterium (authenticiteit naar de stand van het wetenschappelijk onderzoek binnen de kunstwereld op het moment van aankoop) heeft te gelden voor de stenen beelden, nu op drie van de vier facturen zowel stenen als terracotta beelden in rekening zijn gebracht en de omschrijving op de factuur steeds dezelfde is. Niet valt in te zien dat en waarom voor de stenen beelden een ander criterium zou moeten gelden dan voor de terracotta beelden.

Partijen verschillen in de eerste plaats van mening over de vraag wat ‘de stand van het wetenschappelijk onderzoek binnen de kunstwereld op het moment van aankoop’ was. De rechtbank is ervan uit gegaan dat dit voor de terracotta beelden de Oxford-TL-Test was, en dat voor de stenen beelden het rapport van [naam 1] volstond. [appellant] voeren aan dat de door haar uitgevoerde Scantix test en de CIRAM test ook ten tijde van de aankoop al bestonden, zodat de uitslagen van deze tests invloed hebben op de verstrekte garantie.

Het tweede punt dat partijen verdeeld houdt betreft de vraag welke mate van bewerking/restauratie nog ‘aanvaardbaar’ is om de beelden als authentiek aan te merken naar de stand van het wetenschappelijk onderzoek ten tijde van de aankoop.

In dit verband stelt het hof vast, mede op basis van hetgeen ter zitting in hoger beroep door [geïntimeerde 1] is verklaard in antwoord op specifieke vragen, dat [geïntimeerde 1] de feitelijke bevindingen van de onderzoeken van Ciram en Scantix als zodanig niet heeft betwist. Deze bevindingen worden hieronder per beeld schematisch weergegeven, onder verwijzing naar de vindplaatsen van de concrete bevindingen. Onder ‘resultaat’ staat de letterlijke vertaling van hetgeen door de onderzoeker ten aanzien van het betreffende beeld is vermeld in het rapport. Het hof gaat er vanuit - zoals ter zitting ook bevestigd - dat over deze feitelijke bevindingen ten aanzien van de beelden geen verschil van mening bestaat, maar wél over conclusies die de onderzoekers trekken op basis van deze bevindingen ten aanzien van de authenticiteit van de beelden. Ten aanzien van de beelden Q 1 tot en met 3 heeft [geïntimeerde 1] ter zitting in hoger beroep erkend dat deze (ook) in zijn visie als niet authentiek aangemerkt kunnen worden.

Het hof is voornemens een deskundige te benoemen teneinde (onder meer) de volgende vragen beantwoord te krijgen:

Het hof is voornemens de deskundige te verzoeken zijn kosten te begroten inclusief het door hem/haar in rekening te brengen voorschot, waarvan ieder der partijen de helft in rekening zal worden gebracht.

De zaak zal verwezen worden naar de rol van 26 september 2023 voor het gelijktijdig nemen van een akte door beide partijen waarin zij zich dienen uit te laten over de volgende onderwerpen:-tenminste drie namen van deskundigen die zij wel benoemd wensen te zien en eventuele namen van deskundigen die zij niet benoemd wensen te zien, met per deskundige een motivatie waarom wel/niet;-een reactie op de door het hof geformuleerde vragen en eventuele aanvullende vragen die zij gesteld wensen te zien;-een eventuele reactie op het voornemen van het hof ten aanzien van het voorschot;-welke stukken zij wensen dat het hof aan de deskundige ter beschikking stelt.

Het hof zal de behandeling van de zaak aanhouden in afwachting van het deskundigenbericht.