ECLI:NL:GHDHA:2026:2849

[appellanten] hebben het Waterschap in deze procedure aansprakelijk gesteld wegens schending van zijn zorgplicht. Volgens [appellanten] heeft het Waterschap te weinig gedaan om de gevolgen van extreme regenval voor hun aardappelvelden te voorkomen, dan wel beheersbaar te maken. Hierdoor hebben zij forse schade geleden doordat hun aardappeloogst verloren is gegaan.

De rechtbank heeft de schadevorderingen van [appellanten] afgewezen. Het hof is het hiermee eens.

Het verloop van de procedure in hoger beroep blijkt uit de volgende stukken:

• de dagvaarding van 31 juli 2024, waarmee [appellanten] in hoger beroep zijn gekomen van het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 1 mei 2024;

• het herstelexploot van 15 oktober 2024;

• de memorie van grieven van [appellanten];

• de memorie van antwoord van het Waterschap.

[appellanten] exploiteren akkerbouwbedrijven op diverse percelen in de Hoeksche Waard. Zij verbouwen onder andere aardappels. In augustus 2015 hadden zij op hun percelen aardappels in de grond. Aardappels raken in de regel ernstig beschadigd als zij meer dan 24 uur onder water staan.

Het beheersgebied van het Waterschap betreft 106.000 hectare en omvat onder meer de Hoeksche Waard en het Eiland van Dordrecht, zoals weergegeven op onderstaande kaart.

De Hoeksche Waard bestaat uit 19 bemalingsgebieden. De percelen van [appellanten] liggen op diverse plaatsen in de Hoeksche Waard, namelijk in de bemalingsgebieden Puttershoek, Volharding, Raepshille, Hogezandse Polder, Cromstrijen (Oost) en Torensteepolder.

De bemalingsgebieden zijn opgedeeld in verschillende peilgebieden. De waterpeilen voor de zomer- en winterperiode zijn per peilgebied vastgelegd in peilbesluiten. Het Waterschap moet in beginsel het peilbesluit nakomen, maar kan daar in bijzondere omstandigheden van afwijken. Het instellen van het winterpeil (lager dan het zomerpeil) vindt jaarlijks (meestal) plaats tussen 15 september en 15 november.

In de nacht van 30 op 31 augustus 2015 is in het oostelijk deel van het beheersgebied van het Waterschap (de Hoeksche Waard en het Eiland van Dordrecht) in korte tijd extreem veel regen gevallen, ruim 40 tot 90 mm, (hierna: de zware regenval). De (statistische) herhalingstijd daarvan ligt - afhankelijk van de precieze locatie - tussen de 25 en 500 jaar. Het grootste deel van de regen viel in een tijdsbestek van acht uren, namelijk tussen 20.00 uur op 30 augustus 2015 en 04.00 uur op 31 augustus 2015. De neerslag heeft geleid tot forse peilstijgingen. De akkers van [appellanten] zijn hierdoor gedurende meer dan 24 uur onder water komen te staan.

Bij verzoekschrift van 2 juni 2017 hebben [appellanten] de rechtbank verzocht om een voorlopig deskundigenbericht te bevelen. Aan dit verzoek hebben zij, kort gezegd, het volgende ten grondslag gelegd. Door de zware regenval (zoals vermeld in rov. 3.5) is wateroverlast in de Hoeksche Waard ontstaan. Het Waterschap heeft ten onrechte nagelaten om na de wateroverlast in 2001 en 2013 structurele maatregelen te treffen om wateroverlast te voorkomen en heeft onvoldoende adequate maatregelen getroffen om de wateroverlast te bestrijden die in de nacht van 30 op 31 augustus 2015 is ontstaan. Hierdoor hebben de gewassen op de percelen van [appellanten] te lang onder water gestaan en zijn deze deels verloren gegaan.

Bij beschikking van 21 november 2017 heeft de rechtbank ir. M. Vroege, later met instemming van partijen vervangen door ir. K. de Vries, verbonden aan Arcadis Nederland B.V. (hierna: Arcadis), als deskundige benoemd ter beantwoording van de volgende vragen:

1. Hoe moet de regenval in het beheersgebied van het Waterschap in de periode van 30 augustus tot en met 8 september 2015 qua aard en omvang worden gekwalificeerd (herhalingstijd) gelet op de relevante neerslaggegevens van het KNMI? Is daarbij de periode ervoor en/of erna relevant?

2. Welke pompcapaciteit zou nodig zijn geweest om het regenwater, dat in genoemde periode is gevallen in het gebied waar [appellanten] hun bedrijven hebben, af te voeren dan wel weg te pompen, zodat de regenval geen schade aan de gewassen zou hebben veroorzaakt, uitgaande van de fictieve situatie dat de watergangen schoon waren en op leggerprofiel en de inlaat gesloten alsmede uitgaande van de reële situatie?

3. Voldeden de voor [appellanten] relevante waterlopen in het beheersgebied van het Waterschap op 30 augustus 2015 aan de normen qua afvoercapaciteit en profiel, mede gelet op het bepaalde in de Provinciale verordening, de Keur, de Legger en de relevante flora- en faunawetgeving, waaronder het maaibeleid?

4. Welke maatregelen heeft het Waterschap getroffen ter bestrijding/beperking van de wateroverlast in het beheersgebied ten gevolge van de regenval van 30 augustus tot en met 8 september 2015?

5. Wat waren de feitelijke gevolgen van die maatregelen voor het beheersgebied?

6. Wat waren de feitelijke gevolgen van die maatregelen voor het gebied waar [appellanten] hun bedrijven hebben?

7. In hoeverre zijn de maatregelen die het Waterschap heeft getroffen ter bestrijding/ beperking van de wateroverlast ten gevolge van de regenval van 30 augustus tot en met 8 september 2015, bezien vanuit de belangen van het beheersgebied van het Waterschap als geheel, adequaat te achten?

8. In hoeverre is dit het geval bezien vanuit de belangen van [appellanten]?

9. Welke andere maatregelen stonden het Waterschap ter beschikking ter verdere bestrijding/beperking van de wateroverlast in het beheersgebied als geheel?

10. Zijn er nog andere punten die u naar voren wilt brengen waarvan de rechter volgens u kennis dient te nemen bij de verdere beoordeling?

Op verzoek van onder meer [appellanten] heeft voor de rechtbank op 10 april 2018, 13 juni 2018 en 4 juli 2018 een voorlopig getuigenverhoor plaatsgevonden.

De maatregel met het meeste effect op de oppervlaktewaterstanden is het inzetten van meer pompcapaciteit naar het buitenwater. Zoals reeds toegelicht (…) zouden voor maximale schadereductie grote hoeveelheden (>10 keer de aanwezige pompen) noodzakelijk zijn. Het is niet realistisch te veronderstellen dat deze capaciteit op korte termijn en voor deze locatie te mobiliseren is, en dat het waterschap daarop voorbereid zou moeten zijn. De benodigde pompcapaciteit is waarschijnlijk niet beschikbaar, of alleen tegen grote kosten.”

Het adviesbureau HKV (hierna: HKV) heeft in opdracht van de advocaat van het Waterschap op 11 maart 2022 gerapporteerd over de zware regenval (productie 8 conclusie van antwoord). In deze rapportage staat onder meer het volgende:

[appellanten] hebben het Waterschap gedagvaard en gevorderd - samengevat - bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad:1) voor recht te verklaren dat het Waterschap onrechtmatig jegens [appellanten] heeft gehandeld en aansprakelijk is voor de door [appellanten] hierdoor geleden schade,2) het Waterschap te veroordelen om aan [appellanten] te betalen de door [appellanten] geleden schade van in totaal € 1.911.554,46, te voldoen aan [appellanten] conform het schadeoverzicht zoals weergegeven in alinea 3.97 van de dagvaarding, te vermeerderen met de wettelijke rente,3) het Waterschap te veroordelen om aan [appellanten] te betalen € 7.712,- voor de kosten van rechtsbijstand en € 63.310,45 voor de deskundigenkosten, te vermeerderen met de wettelijke rente,4) het Waterschap te veroordelen in de proceskosten en de nakosten, te vermeerderen met de wettelijke rente.

[appellanten] hebben hier - kort samengevat – aan ten grondslag gelegd dat het Waterschap bij de zware regenval in zijn beheersgebied op 30 en 31 augustus 2015 niet aan zijn zorgplicht heeft voldaan en daarmee onrechtmatig jegens hen heeft gehandeld.

In dit verband hebben [appellanten] met name het volgende aangevoerd. Ondanks concrete aanbevelingen naar aanleiding van wateroverlast in het verleden (in 2001 en 2013) heeft het Waterschap geen structurele maatregelen getroffen om het watersysteem ook bij forse neerslaghoeveelheden deugdelijk te laten functioneren. Het Waterschap heeft nagelaten om te investeren in vaste opstelplaatsen voor noodpompen op strategische punten en om het aantal opstelplaatsen uit te breiden. Het Waterschap beschikte ook niet over een noodpompenplan met de benodigde en beschikbare noodpompen en heeft nagelaten om afspraken te maken met leveranciers van noodpompen die op afroep kunnen worden gehuurd (waakvlamovereenkomsten). Het calamiteitenbeleid van het Waterschap was niet adequaat, aldus nog steeds [appellanten]

Voor en tijdens de zware regenval op 30 en 31 augustus 2015 heeft het Waterschap voorts niet adequaat gehandeld. [appellanten] verwijten het Waterschap dat het ondanks de weersvoorspellingen niet heeft voorbemalen en het peil niet heeft verlaagd naar het winterpeil. Ook was sprake van achterstallig onderhoud van de watergangen. Tijdens de zware regenval heeft het Waterschap traag gereageerd. Het heeft te laat noodpompen ingezet en ten onrechte de aangeboden hulp in de vorm van trekkers en noodpompen van aannemers en agrariërs geweigerd. De calamiteitenorganisatie heeft niet goed gefunctioneerd.

Als gevolg hiervan kon het water niet tijdig genoeg uit de polders in de Hoeksche Waard worden afgevoerd en hebben de gewassen op de percelen van [appellanten] langer dan 24 uur onder water gestaan. Hierdoor zijn deze gewassen bijna helemaal verloren gegaan.De omvang van de gewasschade bedraagt in totaal € 1.911.554,46.

De rechtbank heeft de vorderingen afgewezen omdat niet kon worden vastgesteld dat het Waterschap jegens [appellanten] zijn zorgplicht had geschonden.

[appellanten] hebben het afwijzend oordeel van de rechtbank bestreden. [appellanten] hebben hun stellingen en vorderingen uit de eerste aanleg herhaald en meer concreet in de memorie van grieven het volgende aangevoerd.

Het Waterschap heeft niet aan zijn zorgplicht voldaan door na te laten om voorafgaand aan de zware regenval adequate en structurele maatregelen te treffen om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen, met name naar aanleiding van de neerslaggebeurtenissen in het verleden (onder meer in 2001 en 2013) en de aanbevelingen die toen naar aanleiding van evaluaties zijn gedaan om de watersystemen te verbeteren en het Waterschap beter voorbereid te doen zijn op omvangrijke neerslaggebeurtenissen in de toekomst. Aldus heeft het Waterschap een systeem in stand gelaten dat niet was voorbereid op hevige neerslaggebeurtenissen. Het Waterschap had er naar aanleiding van de eerdere neerslaggebeurtenissen met name voor moeten zorgen dat aanzienlijk meer noodpompen beschikbaar waren. Het had daartoe extra opstelplaatsen voor noodpompen moeten creëren, meer moeten investeren in eigen noodpompen en waakvlamovereenkomsten moeten sluiten. Volgens [appellanten] had het Waterschap, als het goed was voorbereid, eenvoudig over 100 noodpompen kunnen beschikken.

Het Waterschap heeft gemotiveerd betwist dat het naar aanleiding van de zware regenval in 2001 en 2013 onvoldoende (structurele) maatregelen heeft getroffen. In de conclusie van antwoord (70 e.v.) heeft het opgesomd wat sindsdien is gedaan. [appellanten] stellen zich ten onrechte op het standpunt dat het watersysteem niet aan de normen voldeed omdat er binnen een tijdsbestek van 15 jaar drie keer wateroverlast is geweest. Het gaat echter om statistische normen die bovendien betrekking hebben op inundatie (overstroming vanuit het oppervlaktewater), waarvan in casu geen sprake was. De watersystemen voldeden aan de norm voor akkerbouwgrond. De door [appellanten] gewenste capaciteit aan noodpompen is volstrekt onrealistisch, zoals ook HKV en de rechtbankdeskundige Arcadis hebben gezegd. Tijdens de zware regenval heeft het Waterschap wel degelijk de nodige maatregelen getroffen. Van schending van zijn zorgplicht is geen sprake.

Duidelijk is dat in de betreffende nacht van 30 op 31 augustus 2015 plaatselijk sprake is geweest van extreme regenval waardoor het water in de watergangen in de Hoeksche Waard forse hoogtes (boven de drainage-uitlaten van de door eerdere regen verzadigde akkers) heeft bereikt. De akkers zijn blijkens de rapportages toen overigens niet, althans nauwelijks, geïnundeerd (overstroomd vanuit het oppervlaktewater). Het Eiland van Dordrecht, dat ook tot het beheersgebied van het Waterschap behoort, heeft eveneens te maken gehad met extreme regenval, zelfs nog iets meer. Deze regenval heeft in voormelde gebieden en ook in het belendende beheersgebied van het waterschap Rivierenland tot wateroverlast geleid.Zorgplicht van het Waterschap

Het gaat in deze zaak om de vraag of het Waterschap zijn zorgplicht ten aanzien van het watersysteem in de polder heeft geschonden (artikel 1 van de Waterschapswet). De zorg voor het watersysteem (artikel 2.1, eerste lid onder a van de toenmalige Waterwet) omvat het voorkomen en waar nodig beperken van overstromingen, wateroverlast en waterschaarste. Tot de zorgplicht behoort dus het voorkomen en zo nodig beperken van wateroverlast. Die zorgplicht is door de wetgever niet verder uitgewerkt, maar wel in de rechtspraak. Volgens de Hoge Raad in zijn arrest van 9 oktober 1981¹ hangt de zorgplicht van een waterschap ten aanzien van het beheer van het waterpeil af van verschillende factoren, waaronder het aantal, de aard en de lengte van de waterwegen waarvan het onderhoud ten laste van het waterschap komt, en de middelen - financiële en andere - die het waterschap voor het nakomen van zijn verplichtingen ten dienste staan, waarbij een zekere mate van beleidsvrijheid aan het waterschap niet kan worden ontzegd.

Ingevolge de hoofdregel van artikel 150 Rv moeten [appellanten] feiten en omstandigheden stellen, en zo nodig bewijzen, waaruit volgt dat sprake is van schending van deze zorgplicht. [appellanten] betwisten dit uitgangspunt niet, maar betogen dat op het Waterschap in dit verband een verzwaarde stelplicht rust, en wel in die zin dat het Waterschap ook aansprakelijk is wanneer het niet kan onderbouwen welk beleid het concreet heeft gevolgd.

Het hof verwerpt de stelling van [appellanten] dat het Waterschap onvoldoende heeft gedaan met de aanbevelingen na de zware regenval in 2001 en 2013. Niet weersproken is dat het Waterschap de bij conclusie van antwoord (72) opgesomde maatregelen heeft genomen. De omstandigheid dat het Waterschap niet alle maatregelen heeft genomen die [appellanten] gewenst zouden vinden, betekent niet dat het Waterschap reeds hierom zijn zorgplicht heeft geschonden. In dit verband verdient aandacht dat in het Evaluatierapport wateroverlast oktober 2013 (productie 10 dagvaarding) over noodbemaling (door de inzet van noodpompen) is opgenomen: “Inmiddels zijn er al veel ’reguliere’ opstelplaatsen voor noodbemaling gerealiseerd. Bij de actualisatie van het calamiteitenbestrijdingsplan kan bezien worden of specifieke locaties nog toegevoegd moeten worden aan deze reguliere opstelplaatsen. Met name voor specifieke gebieden (hoge waarde/veel schade) [hof: zoals stedelijke gebieden] kan noodbemaling immers significant zijn in het beperken van de wateroverlast.”. Beslissingen hierover passen naar het oordeel van het hof binnen de beleidsvrijheid die het Waterschap toekomt.

Een steeds terugkerend thema is de stelling van [appellanten] dat het Waterschap voor heel veel meer noodpompen had moeten zorgen, zodat de gewassen aanzienlijk minder lang onder water zouden hebben gestaan. Los van de vraag of het door [appellanten] gewenste aantal noodpompen de schade aan de gewassen zou hebben voorkomen, miskennen [appellanten] hiermee de realiteit, waarbij door het Waterschap afwegingen moeten worden gemaakt. Niet voor niets bestempelen Arcadis (de gerechtelijke deskundige) en HKV de door [appellanten] gewenste capaciteit aan noodpompen (100 stuks) als volstrekt onrealistisch. Het hof begrijpt dat het er daarbij niet alleen om gaat dat het niet realistisch is te veronderstellen dat die hoeveelheid noodpompen toen op korte termijn voor deze locatie (tegen aanvaardbare kosten) te mobiliseren was, maar ook dat het niet realistisch is om te verwachten dat het Waterschap daarop voorbereid zou hebben moeten zijn (zie rapport Arcadis, p. 68, bovenaan, weergegeven hiervoor bij rov 3.10). Het hof neemt dit standpunt over. [appellanten] betogen bij memorie van grieven (1.12) weliswaar dat dit een noodpompencapaciteit is waarover het Waterschap eenvoudig kan beschikken mits het alle benodigde maatregelen daarvoor tijdig treft, maar het blijft bij beweringen. [appellanten] gaan niet specifiek in op voormelde, grondig toegelichte, bevindingen van Arcadis (wier bevindingen het hof overtuigend voorkomen) en HKV. Evenmin is aandacht voor het gegeven dat de zware regenval buiten het normale patroon viel en dat de zorgplicht van het Waterschap niet zover gaat dat het een bepaald resultaat ook in barre omstandigheden moet garanderen.

Het hof heeft hiervoor al geoordeeld dat de zorgplicht van het Waterschap niet zover ging dat het had moeten zorgen voor (de beschikbaarheid van) het door [appellanten] gewenste aantal noodpompen, althans voor aanzienlijk méér noodpompen. De vraag is vervolgens of het Waterschap tijdens de periode van de zware regenval voldoende heeft gedaan om de aanwezige noodpompen daadwerkelijk en voortvarend in te zetten.

In dit verband is van belang dat in een periode van omstreeks acht uur extreem veel regen is gevallen in de Hoeksche Waard en het Eiland van Dordrecht, beide gebieden behorend tot het beheersgebied van het Waterschap, zodat de zorg van het Waterschap op méér dan louter de Hoeksche Waard was gericht. Arcadis heeft dit punt indirect genoemd met haar opmerking (bladzijde 46) “Tijdens en na de neerslaggebeurtenis van augustus-september 2015 was het grootschalig inzetten van interne noodpompen waarschijnlijk geen realistische maatregel, aangezien veel bemalingsgebieden in de regio te maken hadden met vergelijkbare problematiek”.

In dit verband wijst het hof ook nog op de complicatie dat slechts een beperkt deel van de Hoeksche Waard direct kon afwateren op een hoofdwatergang/buitenwater. Anders dan [appellanten] hebben aangevoerd, zat de Boezem van Strijensas wel degelijk vol (zie onder meer HKV, rov. 3.10), zodat daarop niet kon worden geloosd. [appellanten] hebben nog betoogd dat ten onrechte plaatsing van een noodpomp bij de Dordtse Kil (een primaire waterkering dicht bij open water) is geweigerd. Los van de vraag of dit invloed zou hebben gehad op de percelen van [appellanten] (deze kwestie heeft immers met name betrekking op Van der Eijk c.s., die geen partij zijn in deze procedure), heeft het Waterschap in redelijkheid (volgens deskundige HKV terecht) de afweging kunnen maken om dit niet te doen wegens de reconstructiewerkzaamheden die aan deze vitale waterkering plaatsvonden.

Het verwijt dat te traag (met noodpompen) is gereageerd is door het Waterschap terecht (en grotendeels overeenkomstig de bevindingen van Arcadis en HKV) gepareerd met de stellingen (i) dat het een ingewikkelde materie was waarin zorgvuldige keuzes gemaakt moesten worden, terwijl de Buitendienst bovendien wel degelijk snel aan de slag is gegaan, (ii) dat een calamiteitenorganisatie is ingesteld en opgeschaald, (iii) dat het Waterschap de gemalen handmatig heeft overgeschakeld naar maximale capaciteit, (iv) dat wel degelijk noodpompen zijn ingeschakeld maar dat tevoren niet duidelijk was waar de ‘puntbuien’ (regenbuien waarbij in korte tijd heel lokaal veel neerslag valt) zouden vallen, zodat niet tevoren een opstelplaats kon worden bepaald, terwijl prioritering op het moment zelf lastig was en (v) dat mede gelet op vervoer naar het steunpunt, het enige tijd heeft geduurd voordat de noodpompen in werking waren. Dit sluit, zoals gezegd, aan op de stellingen van de deskundigen dat de praktijk (de realiteit) een andere is dan de theorie. Het hof neemt deze gedachtegang over.

Omtrent het verwijt van [appellanten] dat het Waterschap aangeboden hulp van agrariërs om noodpompen te plaatsen heeft geweigerd, heeft de rechtbank (in rov. 4.19) overwogen dat [appellanten] niet hebben onderbouwd wat het effect daarvan in het betreffende geval zou zijn geweest. Ook in hoger beroep hebben [appellanten] dit niet onderbouwd. De stelling van [appellanten] in hoger beroep (memorie van grieven 3.50) dat het Waterschap niet heeft onderbouwd dat het deze hulp in redelijkheid heeft mogen weigeren, miskent dat de stelplicht terzake op [appellanten] rust.

Het hof verwerpt in dit verband ook het verwijt van [appellanten] dat niet is voorbemalen (om de bergingscapaciteit te vergroten). Het hof is het eens met de rechtbank in rov. 4.11. Ook de stelling van [appellanten] dat het Waterschap preventief het peil had moeten verlagen naar het winterpeil wordt verworpen. Het hof is het ook op dit punt eens met de rechtbank (in rov. 4.12). De algemene stellingen van [appellanten] in de memorie van grieven maken dit niet anders.

Voor zover [appellanten] stellen dat (anders dan de rechtbank in rov. 4.7 van het vonnis) het watersysteem niet voldeed aan de gestelde normen voor bergingscapaciteit (memorie van grieven 3.17), hebben [appellanten] deze stelling, in het licht van de gemotiveerde betwisting door het Waterschap, niet deugdelijk onderbouwd. Verder wil het hof niet onvermeld laten dat de bergingscapaciteit op het moment van de zware regenval aanmerkelijk was verkleind door de verzadiging van de akkers (wegens kort voordien gevallen regen), hetgeen niet in de invloedssfeer van het Waterschap lag. In zoverre is dit verwijt niet terecht.

Al met al valt te betreuren dat het overtollige water niet sneller afgevoerd is kunnen worden, maar van schending van zijn zorgplicht als bedoeld in rov. 6.3-6.4 (onrechtmatig handelen) door het Waterschap is niet gebleken.

De conclusie is dat het hoger beroep van [appellanten] niet slaagt. Aan (nader) bewijs door getuigen (of deskundigen) wordt niet toegekomen. [appellanten] hebben geen concrete feiten te bewijzen aangeboden die, indien bewezen, tot een andere beslissing zouden kunnen leiden. Daarom zal het hof het vonnis bekrachtigen. Het hof zal [appellanten] als de in het ongelijk gestelde partij veroordelen in de proceskosten van het hoger beroep.